Uzak yerlere yük ve yolcu taşımacılığı yapan katarlara kervan denirdi. Taşımacılıkta eşek, deve, katır, at gibi hayvanlar kullanılırdı. Katarın en başında yolu bulması için bir eşek ve üzerinde kervanbaşı bulunurdu. Eşek, çöl, ıssız, bilinmeyen yerlerde en kestirme yolu bulduğu düşünülerek en başta yer almıştır.

KERVANSARAY

Kervanların konaklama yeridir. Kervan yolları üzerine yapılmıştır. Kervanların ihtiyaçlarını karşılayan kurumlardır. Yeme, içme, yatma, barınma gibi hizmetlerin yanında, doktor, berber, terzi gibi hizmetleri de bulunmaktaydı. Eski dönemlerde savunma amaçlı menzil konaklama yeri olarak ortaya çıkan kervansaraylar, Selçuklu Devleti ve Osmanlı Devleti döneminde önemleri iyice artmıştır. İlk ortaya çıktığı zaman posta ve haberleşme işleri de bu teşkilatla yürütülmekteydi. Anadolu Selçuklu Devleti döneminde Selçuklu toprakları üzerinde, ticaret yolları üzerinde birçok kervansaray yapılmıştır. Amaç ticareti geliştirmekti. Osmanlı Devleti döneminde han ismiyle bilinen kervansaraylar ticaretin ve güvenliğin sağlanmasına katkı sağlamıştır. Hanlar genellikle bir deve yürüyüşü hesaplanarak yaklaşık 40 km mesafelere 1 tane düşecek şekilde yapılmıştır. Din, dil, ırk, kültür ayrımı yapılmadan herkes tarafından kullanılabilirdi. Girişler serbest ancak çıkışlar sadece sabah olmaktaydı. Bu da hırsızlık gibi olumsuz bir durum olmasını engelliyordu. Kervansaraydan faydalanma ücretsizdi. Bunu Evliya Çelebi'nin seyahatnamesinden anlıyoruz. Hatta parası olmayan ihtiyaç sahiplerine bir miktar paranın da verildiği bir gerçektir. İhtiyaçları genellikle vakıflar tarafından karşılanan kervansaraylar sağlam surlarla çevrili olduğu için savaş dönemlerinde savunma amaçlı da kullanılmıştır. Bugün birçok kervansaray hâla sapasağlam ayakta durmaktadır. Bugün ulaşım araçlarının artması ile önemini yitiren kervansaraylarımız kiralanarak gelir getirmektedir. Bazıları da turizm için hizmet vermektedir. Ünal MENTEŞ Sosyal Bilgiler Öğretmeni